Markanın Haczi ve Paraya Çevrilmesi

Marka hakkı, ekonomik değeri yüksek gayrimaddi malvarlığı hakları arasında yer almakta olup hem fikri mülkiyet hukuku hem de icra-iflas hukuku açısından önem arz etmektedir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, marka hakkının haczi özel usullere tabi tutulmuştur [2][4][13].

1. Marka Hakkının Hukuki Niteliği

Marka hakkı, sahibine kullanma ve üçüncü kişilerin kullanmasını engelleme yetkisi sağlayan mutlak nitelikte bir haktır [5][7][14]. SMK m. 148 uyarınca marka hakkı; devir, lisans, rehin ve haciz gibi işlemlere konu olabilir. Ticari işletme bütünlüğü içinde değerlendirilebildiği gibi, bağımsız ekonomik değeri nedeniyle tek başına da hacze konu edilebilir [3][10][13].

2. Tescilli ve Tescilsiz Marka Ayrımı

Tescilli markalar, TÜRKPATENT siciline kayıtlı olan ve SMK’nın sağladığı yasal korumadan yararlanan markalardır [5][7]. Tescilsiz markalar ise sicile kayıtlı olmamakla birlikte, fiili kullanım yoluyla kazanılmış ayırt edicilik nedeniyle sınırlı hukuki korumaya tabidir. Tescilsiz markaların korunması haksız rekabet hükümleri ve yerleşik içtihatlarla sağlanır [4][9][13].

3. Markanın Haczi

Tescilli markalar, İİK m. 79/2 uyarınca haczedilebilir haklar arasında sayılır. Haciz işlemi için icra müdürlüğünce düzenlenen müzekkere TÜRKPATENT’e gönderilir ve marka siciline şerh verilmesiyle haciz tamamlanır [6][13]. Haciz işlemi alacaklının talebi üzerine ve icra takibinin kesinleşmesini takiben bir yıl içinde yapılmalıdır (İİK m. 78) [6]. Tescilsiz markaların haczi ise İİK m. 94 uyarınca borçlunun üçüncü kişilere karşı sahip olduğu alacak ve haklar kapsamında değerlendirilir. Bu tür markaların işletme değeri içindeki payı, ekonomik değer analiziyle tespit edilir ve fiili kullanım belgeleriyle desteklenmelidir [4][8][10][13].

Yargıtay içtihatlarında, tescilli olmayan markaların da işletme bütünlüğü çerçevesinde haczedilebileceği kabul edilmektedir [4]. Ancak uygulamada bu tür hacizlerde kıymet takdiri ve değerleme zorlukları yaşanmaktadır [10][16]. Ayrıca markanın kişisel ad içermesi hâlinde, bu hakkın devri ve haczi Anayasa’nın özel hayatın gizliliğine ilişkin ilkeleriyle sınırlı olabilir [1].

4. Haczedilen Markanın Paraya Çevrilmesi

Haciz işlemi tamamlanan markanın paraya çevrilmesi İİK m. 121 vd. kapsamında yapılır. Marka, taşınmaz gibi değerlendirilmediğinden özel bir kıymet takdiri yapılması zorunludur. Bilirkişi tarafından belirlenen değer doğrultusunda açık artırma ya da pazarlık usulüyle satış gerçekleştirilir [10][12][16]. Satış bedelinin dağıtımında İİK m. 206 uyarınca haciz, rehin ve diğer alacaklıların sıralaması dikkate alınır [6].

5. Sonuç

Marka hakkı, ekonomik değer taşıması nedeniyle hacze konu olabilir. Ancak tescilli markaların hukuki altyapısı açık ve şeffaf iken, tescilsiz markalar bakımından uygulamada güçlükler yaşanabilmektedir [4][5][13][16]. Bu nedenle takip işlemlerinde haciz stratejileri belirlenirken markanın hukuki durumu, sicil kaydı ve kullanım şekli birlikte değerlendirilmelidir. İİK, SMK, içtihatlar ve öğretideki görüşler bu konuda birlikte yorumlanmalıdır [2][6][13].

KAYNAKÇA

[1] Anayasa Mahkemesi Kararları. (2015). 04 Mayıs 2019 tarihinde http://www.kararlaryeni.anayasa.gov.tr adresinden erişildi.

[2] Arkan, S. (1997). Marka Hukuku Cilt 1. Ankara: Ankara Hukuk Fakültesi Yayınları.

[3] Arkan, S. (1998). Marka Hukuku Cilt 2. Ankara: Ankara Hukuk Fakültesi Yayınları.

[4] ARSLAN, A. Gerçek Kişi İsminden Oluşan Ticaret Unvanı ve Markanın Haczedilebilirliği, Zirve Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 1, Sayı: 1, Eylül 2012, ss. 109-120, https://www.jurix.com.tr/article/3869.

[5] Arkan, S. (2018). Ticari İşletme Hukuku. (24. Basım) Ankara: Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü.

[6] Arslan, R., Yılmaz, E. ve Taşpınar Ayaz, S. (2018). İcra ve İflas Hukuku. (4. Basım). Ankara: Yetkin Yayınları.

[7] Çolak, U. (2018). Türk Marka Hukuku. (4. Basım). İstanbul: Oniki Levha Yayınları.

[8] Dönmez, M. (2009). Marka Haczi ve Paraya Çevrilmesi. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 84, ss. 375-385. http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2009-84-555.

[9] Karahan, S., Suluk, C., Saraç, T., Nal, T. (2013). Fikri Mülkiyet Hukukunun Esasları. (4. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.

[10] Kasapoğlu, M. (2009). Marka Haczi ve Markanın Değerlemesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kadir Has Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

[11] Kaya, A. (2006). Marka Hukuku. Ankara: Arıkan Yayıncılık.

[12] Kazancı İçtihat Bankası. 04 Mayıs 2019 tarihinde www.kazanci.com adresinden erişildi.

[13] KORKMAZ, H. (2013). Marka Hakkının Haczi ve Paraya Çevrilmesi. İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 12(2), ss. 23-43. https://www.jurix.com.tr/article/4035.

[14] Tekinalp, Ü. (2012). Fikrî Mülkiyet Hukuku. (5. Baskı). İstanbul: Arıkan Yayıncılık.

[15] Türk Dil Kurumu. 07 Mayıs 2019 tarihinde www.tdk.gov.tr adresinden erişildi.

[16] Tiyek, F. (2015). Marka ve Patent Hakkının Haczi ve Satışı. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.